Kultura

Witold Gombrowicz miał aż trzy razy duże szanse na Nobla. Akademia Szwedzka ujawniła kolejne archiwa

Witold Gombrowicz miał aż trzy razy duże szanse na Nobla. Akademia Szwedzka ujawniła kolejne archiwa
Akademia Szwedzka odtajniła po 50 latach swoje archiwum za 1969 rok. Okazało się, że Witold Gombrowicz nie tylko w 1966 i 1968 roku, ale także w 1969 był rozpatrywany jako kandydat do Literackiej Nagrody Nobla. Niestety pisarz zmarł, nim kapituła zapoznała się z jego twórczością w pełni, a wygrał ostatecznie Samuel Beckett.

Akademia Szwedzka po upływie 50 lat odtajnia swoje archiwa, dzięki czemu na początku 2017 roku dowiedzieliśmy się, że Witold Gombrowicz już w 1966 roku znajdował się na liście kandydatów do Literackiej Nagrody Nobla. Wyróżnienie otrzymało wtedy dwoje pisarzy: Szmuel Josef Agnon za "głęboko oryginalną sztukę prozatorską, przenikniętą żydowskimi motywami ludowymi" i Nelly Sachs za "wybitne utwory liryczne i dramatyczne, analizujące los narodu żydowskiego".

Gombrowicz miał szansę na Nobla trzy razy

W 1966 roku kandydaturę Gombrowicza po raz pierwszy zgłosił specjalista w zakresie języków słowiańskich na Uniwersytecie w Goeteborgu, Gunnar Jacobsson. Wtedy też na długiej liście kandydatów znalazły się 72 nazwiska. 

Długa lista nominowanych do Literackiego Nobla w '66Długa lista nominowanych do Literackiego Nobla w '66 svenskaakademien.se

Autor "Ferdydurke" nie był na niej jedynym Polakiem - znalazł się tam też wtedy Jarosław Iwaszkiewicz, i to już po raz drugi. W 1965 roku także Maria Dąbrowska znalazła się na tej liście już po raz piąty i ostatni. Literatka zmarła w maju tego samego roku.

Gombrowicz nominowany do Literackiej Nagrody Nobla był także w 1968 roku, Komitet Noblowski rozważał wtedy również przyznanie nagrody Zbigniewowi Herbertowi. Dowody na to znalazł w dokumentach SB i MSW Rafał Sierchuła, historyk poznańskiego IPN, a o czym pisała jeszcze w 2009 roku m.in. Interia. W materiałach znajdowała się notatka tajnego współpracownika, który referował słowa działającego w związku Literatów Polskich Jarosława Iwaszkiewicza. Pisarz zdradził zaufanym kolegom, że Komitet Noblowski rozpatruje kandydatury właśnie Gombrowicza i Herberta.  Autor "Pornografii" jednak ostatecznie przegrał głosowanie w sprawie nagrody z Japończykiem Yasunarim Kawabatą jednym głosem.

Żona Witolda Gombrowicza, Rita, już w 2007 roku w wywiadzie dla "Dziennika" zdradziła, że jej mąż miał dostać literackiego Nobla w listopadzie 1969 roku. Niestety pisarz zmarł w lipcu i nagrodę przyznano wtedy Samuelowi Beckettowi. Jej słowa potwierdziły się w chwili odtajnienia archiwów za '69, do których wgląd można znaleźć znaleźć na stronie Akademii Szwedzkiej.

Lista nominowanych do Literackiej Nagrody Nobla w 1969 rokuLista nominowanych do Literackiej Nagrody Nobla w 1969 roku www.svenskaakademien.se

W 1969 roku Gombrowicza zgłosił Jan Kott, który wykładał wtedy na Yale University. Rozpatrywano także kandydaturę Jerzego Andrzejewskiego, autora słynnego "Popiołu i diamentu". Dotychczas literacką Nagrodę Nobla otrzymało pięcioro Polaków: Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz , Wisława Szymborska i Olga Tokarczuk.